Türk Hukukunda Vatandaşlığın Kazanılması: Güncel Gelişmeler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Acquisition of Citizenship under Turkish Law: Recent Developments and Practical Debates
Vatandaşlık, birey ile devlet arasındaki hukuki ve siyasi bağı ifade eden temel bir statüdür. Yabancı yatırımlar, uluslararası göç ve küresel gelişmeler, vatandaşlık hukukunu her geçen gün daha önemli kılmaktadır.
Özet
Modern devlet anlayışında vatandaşlık yalnızca bir kimlik ilişkisi değil; bireyin temel hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesinde merkezi bir statüdür. Türkiye'de vatandaşlığın kazanılması esas olarak 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) kapsamında düzenlenir. Bu çalışmada vatandaşlığın doğumla ve sonradan kazanılması yolları, istisnai (yatırım) yoluyla vatandaşlık uygulamaları ve güncel tartışmalar incelenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Türk vatandaşlığı, istisnai vatandaşlık, yatırım yoluyla vatandaşlık, göç hukuku, vatandaşlığın kazanılması.
I. Giriş
Vatandaşlık, bireyin bir devlete hukuken bağlı olmasını ifade eden kamu hukuku kurumlarından biridir. Bu bağ sayesinde birey devletin korumasından yararlanırken, devlet karşısında çeşitli yükümlülükler de üstlenir. Küreselleşmeyle birlikte yatırım yoluyla vatandaşlık programları, uluslararası göç hareketleri ve çifte vatandaşlık uygulamalarındaki artış, vatandaşlık hukukunu uluslararası hukukun da önemli çalışma alanlarından biri hâline getirmiştir.
II. Türk Vatandaşlığının Doğumla Kazanılması
TVK m.6 uyarınca vatandaşlık doğumla veya sonradan kazanılır. Doğumla kazanma, soybağı veya doğum yeri esasına dayanır.
A. Soybağı (kan bağı) esası — TVK m.7
Türk hukukunda esas olan kan bağı (ius sanguinis) ilkesidir. Türkiye içinde veya dışında, Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuk, doğum anından itibaren Türk vatandaşlığını kazanır. Çocuğun doğum yerinin önemi yoktur; örneğin Almanya, Fransa veya ABD'de doğan bir çocuk, ebeveynlerinden biri Türk vatandaşı ise doğrudan Türk vatandaşı olur.
B. Doğum yeri esası — TVK m.8
İstisnai olarak doğum yeri (ius soli) ilkesi de uygulanır: Türkiye'de doğan ve ana-babasından dolayı herhangi bir devletin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşı sayılır. Bu düzenleme vatansızlığın önlenmesi amacını taşır.
III. Sonradan Türk Vatandaşlığının Kazanılması
A. Genel yolla vatandaşlığa alınma — TVK m.11
Yabancıların genel yolla Türk vatandaşlığını kazanabilmesi için aranan başlıca şartlar şunlardır:
- Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak,
- Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmek,
- Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek,
- Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması,
- İyi ahlak sahibi olmak,
- Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek,
- Kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için yeterli gelire/geçim imkânına sahip olmak,
- Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil etmemek.
Bu şartların tamamının sağlanması, vatandaşlığın otomatik olarak kazanılması sonucunu doğurmaz; vatandaşlığa alınmada nihai takdir yetkisi idareye (Cumhurbaşkanlığı ve ilgili makamlara) aittir.
IV. İstisnai Yolla (Yatırım) Türk Vatandaşlığının Kazanılması
Son yıllarda en çok tartışılan tür istisnai vatandaşlıktır. TVK m.12 kapsamında; Türkiye'ye sanayi tesisi getirenler, ekonomik yatırım yapanlar, bilimsel/teknolojik/sportif/kültürel alanda olağanüstü hizmeti bulunanlar ve millî menfaat açısından uygun görülen kişiler, Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık uygulaması özellikle 2018 sonrasında yoğunlaşmıştır. Belirli eşikleri sağlayan yabancılar; gayrimenkul satın alma, sabit sermaye yatırımı, istihdam oluşturma veya banka mevduatı bulundurma gibi yollarla başvurabilir.
V. Evlilik Yoluyla Vatandaşlığın Kazanılması — TVK m.16
Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, vatandaşlığı doğrudan ve kendiliğinden kazandırmaz. Başvuru için yabancının; en az üç yıldır evli olması, aile birliği içinde yaşaması, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyetlerde bulunmaması ve millî güvenlik açısından engel teşkil etmemesi gerekir. Kanun koyucu, özellikle muvazaalı (anlaşmalı) evlilikler yoluyla vatandaşlık elde edilmesini önlemeyi amaçlamıştır.
VI. Vatandaşlık Başvurularında Güvenlik Soruşturması
Vatandaşlık hukukunun güncel tartışma konularından biri güvenlik soruşturmalarıdır. Başvurularda; terör örgütleriyle bağlantı, organize suç ilişkileri ve kamu düzenine tehdit oluşturabilecek faaliyetler ayrıntılı biçimde incelenir. Danıştay kararlarında da millî güvenlik ve kamu düzeninin, vatandaşlığa kabul süreçlerinde belirleyici kriterler arasında olduğu vurgulanmaktadır.
VII. Çifte Vatandaşlık ve Küresel Eğilimler
Türk hukuku çifte (çok) vatandaşlığı kabul eder. Bu nedenle Türk vatandaşlarının başka bir ülke vatandaşlığını kazanması ya da yabancıların Türk vatandaşlığına alınması hâlinde birden fazla vatandaşlık statüsü bulunabilir. Özellikle Avrupa'da yaşayan Türk vatandaşları bakımından çifte vatandaşlık büyük önem taşır.
VIII. Sonuç
Vatandaşlık, birey ile devlet arasındaki en güçlü hukuki bağlardan biridir. Küresel göç hareketleri, ekonomik yatırımlar ve uluslararası ilişkiler bu alanı her geçen gün daha önemli kılmaktadır. Türkiye'nin yatırım çekme politikaları ve jeopolitik konumu dikkate alındığında, vatandaşlık hukukunun önümüzdeki yıllarda daha da gelişmesi beklenmektedir. Bununla birlikte, vatandaşlığın ekonomik bir araca dönüşmesi ile kamu düzeni ve millî güvenlik arasındaki dengenin korunması büyük önem taşır. Bu nedenle vatandaşlığa kabul süreçlerinde hem devletin egemenlik yetkisi hem de hukuki güvenlik ilkesi birlikte değerlendirilmelidir.
Citizenship is a fundamental status that expresses the legal and political bond between the individual and the state. Foreign investment, international migration, and global developments are making citizenship law increasingly important by the day.
Summary
In the modern conception of the state, citizenship is not merely a relationship of identity; it is a central status in determining the individual's fundamental rights and obligations. In Türkiye, the acquisition of citizenship is primarily governed by Law No. 5901 on Turkish Citizenship (TCL). This study examines the means of acquiring citizenship by birth and after birth, the practice of citizenship by exceptional means (investment), and current debates.
Keywords: Turkish citizenship, exceptional citizenship, citizenship by investment, immigration law, acquisition of citizenship.
I. Introduction
Citizenship is one of the institutions of public law expressing an individual's legal ties to a state. Through this bond, the individual benefits from the state's protection while also undertaking various obligations toward the state. With globalization, the rise of citizenship-by-investment programs, international migration movements, and the increasing use of dual citizenship have made citizenship law one of the significant areas of study within international law as well.
II. Acquisition of Turkish Citizenship by Birth
Pursuant to Article 6 of the TCL, citizenship is acquired either by birth or after birth. Acquisition by birth is based either on descent or on place of birth.
A. The principle of descent (blood relationship) — Article 7 of the TCL
The governing principle in Turkish law is that of blood relationship (ius sanguinis). A child born to a Turkish mother or father, whether within or outside Türkiye, acquires Turkish citizenship from the moment of birth. The child's place of birth is irrelevant; for example, a child born in Germany, France, or the United States becomes a Turkish citizen directly if one of the parents is a Turkish citizen.
B. The principle of place of birth — Article 8 of the TCL
Exceptionally, the principle of place of birth (ius soli) also applies: a child born in Türkiye who is unable to acquire the citizenship of any state through his or her parents is deemed a Turkish citizen from birth. This provision serves the purpose of preventing statelessness.
III. Acquisition of Turkish Citizenship after Birth
A. Naturalization by the general procedure — Article 11 of the TCL
The principal conditions required for foreigners to acquire Turkish citizenship through the general procedure are as follows:
- Being of legal age and possessing the capacity of discernment,
- Having resided in Türkiye without interruption for five years preceding the date of application,
- Confirming through one's conduct the intention to settle in Türkiye,
- Not having any illness that poses a danger to public health,
- Being of good moral character,
- Being able to speak Turkish to a sufficient degree,
- Having sufficient income or means of subsistence for oneself and one's dependents,
- Not constituting an obstacle in terms of national security and public order.
Satisfying all of these conditions does not result in the automatic acquisition of citizenship; the final discretionary authority in naturalization rests with the administration (the Presidency and the relevant authorities).
IV. Acquisition of Turkish Citizenship by Exceptional Means (Investment)
The most debated type in recent years is exceptional citizenship. Under Article 12 of the TCL, those who bring industrial facilities to Türkiye, make economic investments, render extraordinary services in the scientific, technological, sporting, or cultural fields, or are deemed suitable in terms of national interest may acquire Turkish citizenship by decision of the President.
The practice of citizenship by investment has intensified particularly since 2018. Foreigners who meet certain thresholds may apply through such means as purchasing real estate, making a fixed-capital investment, creating employment, or holding a bank deposit.
V. Acquisition of Citizenship through Marriage — Article 16 of the TCL
Marrying a Turkish citizen does not confer citizenship directly and automatically. To apply, the foreigner must have been married for at least three years, must live within the family unity, must not engage in activities incompatible with the marital union, and must not constitute an obstacle in terms of national security. The legislator's aim has been, in particular, to prevent the acquisition of citizenship through collusive (sham) marriages.
VI. Security Vetting in Citizenship Applications
One of the current topics of debate in citizenship law is security vetting. In applications, connections with terrorist organizations, ties to organized crime, and activities that may pose a threat to public order are examined in detail. Decisions of the Council of State likewise emphasize that national security and public order are among the decisive criteria in citizenship admission processes.
VII. Dual Citizenship and Global Trends
Turkish law recognizes dual (multiple) citizenship. For this reason, where Turkish citizens acquire the citizenship of another country or foreigners are naturalized as Turkish citizens, more than one citizenship status may exist. Dual citizenship is of great importance particularly for Turkish citizens living in Europe.
VIII. Conclusion
Citizenship is one of the strongest legal bonds between the individual and the state. Global migration movements, economic investments, and international relations are making this field increasingly important by the day. Considering Türkiye's policies for attracting investment and its geopolitical position, citizenship law is expected to develop further in the coming years. At the same time, preserving the balance between the transformation of citizenship into an economic instrument and the interests of public order and national security is of great importance. For this reason, both the state's sovereign authority and the principle of legal certainty should be assessed together in citizenship admission processes.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; somut durumunuz bakımından avukatlık hizmeti yerine geçmez.
This article is for general legal information only and does not substitute for legal counsel on your specific situation.